Hitna medicinska pomoć, kao posebna oblast zdravstvene zaštite koja se obavlja na primarnom nivou,
organizuje se radi preduzimanja neophodne i neodložne medicinske intervencije, čije bi ne preduzimanje
ugrozilo život i zdravlje građana.
Prehospitalno zbrinjavanje je pružanje hitne medicinske pomoći licima u vanbolničkim uslovima na licu
mesta i pružanje životne potpore do konačnog zbrinjavanja.
Srbija je jedina zemlja u regionu koja nema ni zakon ni uredbu kojom bi se detaljno uredila oblast hitne
medicinske pomoći i prehospitalnog zbrinjavanja, usled čega su postupci prilikom postupanja
neujednačeni i razlikuju se od grada do grada. Simptome koje prilikom pozivanja hitne pomoći da
pozivalac u Kragujevcu i na koje lekar-operater pošalje ekipu ne znači nužno da će poslati i lekar-
operater u Beogradu. Istraživanje koje je sproveo Pokret – Meri pokazuju da se u Beogradu interveniše
tek na svaki osmi poziv, dok se u Kragujevcu interveniše na svaki treći poziv. Broj ekipa se takođe
razlikuje od grada do grada, pa tako u Beogradu postoji jedna ekipa na 72.000 stanovnika dok u
Kragujevcu postoji jedna ekipa na 36.000 stanovnika. Ono što bi moralo da zabrinjava je da je 76%
građana koji su popunili anketu, napisalo da je moralo da poziva po drugi put broj 194. Ovo je posledica
saveta koji se obično daju pozivaocima prilikom prvog poziva, a u kojima se preporučuje da pacijent
popije određenu terapiju pa da se sačeka da lek počne da deluje (obično je to oko 30-40 minuta) pa da
ako se stanje ne popravi, ponovo pozove broj 194. U urgentnoj medicini postoji nepisano pravilo zlatnog
sata u kome se navodi da je od suštinske važnosti da se u urgentnim slučajevima reaguje u prvih sat
vremena od pojave simptoma. Davanjem saveta i čekanjem od 30-40 minuta, gubi se „zlatni sat“ i kocka
sa ljudskim životima.
Postojeći Zakon o zdravstvenoj zaštiti kao i pravilnik o bližim uslovima za obavljanje zdravstvene
delatnosti nejasno i nepotpuno uređuju oblast hitne medicinske pomoći, te su podložni višestrukom
tumačenju kada je u pitanju prehospitalno zbrinjavanje, i po pravilu su na štetu građana.
Iako postojeći Zakon o pravima pacijenata garantuje svima pravo na jednaku dostupnost zdravstvene
zaštite, to u slučajevima gde su opštine sa manje od 25.000 stanovnika nije slučaj jer takve opštine
nemaju pravo na osnivanje službe za hitnu medicinsku pomoć. Životi tih građana su najugroženiji jer ne
postoji služba koja bi u slučaju infarkta, moždanog udara i sličnih urgentnih situacija, intervenisala.
Službe koje imaju organizovanu hitnu medicinsku pomoć, zbog postojećih zakona nemaju mogućnost
zapošljavanja dodatnih kadrova u slučajevima kada lekari odu na specijalizaciju. Tako se dešava da
zvanično služba ima predviđen broj lekara, dok u praksi ti lekari nisu prisutni i broj ekipa se zbog toga
smanjuje.
Veliki broj službi nema protokole za trijažu poziva, a neredak je slučaj i da službe nemaju operatera
obučenog za trijažu poziva već se trijaža svodi na ličnu intuiciju osobe koja se javi na telefon.
Ljudski životi ne smeju zavisiti od nečije intuicije, kao što se ni organizacija hitne pomoći ne sme
prepustiti rukovodiocima već trebaju biti jasno i nedvosmisleno definisani zakonom.
Pravilnikom o bližim uslovima za obavljanje zdravstvene delatnosti propisano je da se Zavod za hitnu
medicinsku pomoć može osnovati ako u pogledu kadra ima jednog lekara, jednog tehničara i jednog
vozača na 6000 stanovnika. Iako bi po logici ovo trebao da bude jedna terenska ekipa, u praksi se to ne
prepoznaje kao tim, pa tako Zavod za hitnu pomoć Beograd iako ima predviđen broj lekara, tehničara i
vozača, ima samo 22 terenske ekipe, a s obzirom da pokriva 1.600.000 stanovnika trebao bi da ima 53.
Prosečno, u Beogradu se broj 194 pozove 1.700 puta dnevno, dok je prosečan broj izlazaka 230. To je u
proseku intervencija na svakih 7.000 stanovnika, dok je u Kragujevcu koji ima duplo više ekipa po broju
stanovnika (178.000 stanovnika i 5 ekipa) taj broj malji, odnosno interveniše se na svakih 3.700
stanovnika. Dnevni broj intervencija Kragujevačkog zavoda je u proseku 49 intervencija. Ovi podaci
najbolje pokazuju koliki je nesklad u radu između zavoda, a razlog tome leži i u činjenici da ne postoji
jasno definisana zakonska regulativa kada je u pitanju prehospitalno zbrinjavanje, kao i nedefinisani
protokoli.
Pokret „Pravo na život – Meri“ se zalaže za donošenje jedinstvenog pravnog akta kojim bi se jasno i
nedvosmisleno obezbedila jednaka prava svih građana kada pozivaju broj 194, bez obzira u kom gradu
žive. Hitna pomoć mora biti služba u kojoj se spašava ljudski život, i nikako ne sme zavisiti od nečije
intuicije i slobodnog tumačenja postojećeg Zakona o zdravstvenoj zaštiti. Protokoli moraju biti
jedinstveni za celu Srbiju, a lekari u obavezi da protokole poštuju. Ovakav pravni akt bi bio od značaja i
samim lekarima, kao i svim zaposlenim u hitnoj pomoći jer bi im dao jasne smernice i nedvosmisleno
propisao prava i obaveze.
